
วิเคราะห์เชิงลึก “กลไก” กรณี Itzhak Bentov
จิตสำนึก วัดได้อย่างไร – อะไรคือเส้นแบ่งระหว่างฟิสิกส์จริงกับเรื่องเล่า
บทความนี้เขียน เชิงกลไก (mechanistic analysis) ต่อจากโพสต์ของเพจ Quantum Cookie (ให้เครดิตเจ้าของโพสต์ต้นทาง) โดยตั้งใจ แยกทีละชั้น ว่า
1. วิทยาศาสตร์ปัจจุบันวัด “อะไร” เกี่ยวกับจิตสำนึกได้จริง
2. แนวคิดของ Itzhak Bentov อยู่ตรงไหนในแผนที่ความรู้
3. กลไกใด “เป็นไปได้ทางฟิสิกส์” และกลไกใด “หลุดกรอบวิทยาศาสตร์”
⸻
1) ก่อนอื่นต้องนิยาม: “จิตสำนึก” ในเชิงกลไกคืออะไร
ใน neuroscience ไม่มีนิยามเดียว แต่มีจุดร่วมสำคัญคือ
จิตสำนึก = รูปแบบการประมวลผลข้อมูลของระบบประสาท
ไม่ใช่วัตถุ ไม่ใช่พลังลึกลับ ไม่ใช่สนามที่ลอยอยู่นอกกาย
วิทยาศาสตร์จึงไม่พูดถึง “การวัด consciousness โดยตรง”
แต่พูดถึง Neural Correlates of Consciousness (NCCs)
คือ รูปแบบกิจกรรมสมองที่สอดคล้องกับการมีประสบการณ์รู้ตัว
(Crucial distinction; Koch et al., 2016)
⸻
2) กลไกที่วัดได้จริง: สมอง = ระบบสั่น + เครือข่าย
2.1 Oscillation (การสั่นของระบบประสาท)
สมองทำงานด้วยคลื่นไฟฟ้า:
• Delta, Theta, Alpha, Beta, Gamma
• การ “รู้ตัว” มักสัมพันธ์กับ gamma + long-range coherence
สิ่งที่วัดได้:
• ความถี่
• phase synchronization
• information integration
📌 ตรงนี้เองที่ Bentov “เริ่มถูกต้องบางส่วน”
เพราะเขาเน้นเรื่อง resonance / oscillation
แต่เขา ข้ามขั้นสำคัญ คือ โครงข่ายประสาท (network topology)
(Buzsáki, 2006)
⸻
3) Bentov เสนอ “กลไกอะไร” จริง ๆ
Bentov ไม่ได้สร้างเครื่องวัด consciousness แบบ neuroscience
แต่เสนอ โมเดลเชิงอุปมา (analogical model):
1. ร่างกายมนุษย์ = ระบบสั่น
2. การเต้นหัวใจ → คลื่นสมอง
3. การสั่นพ้อง → ภาวะ altered consciousness
4. จิตสำนึกอาจเชื่อมกับโครงสร้างจักรวาล
ปัญหาเชิงกลไกคือ:
• ไม่มี causal chain ที่พิสูจน์ได้
• ไม่มี measurement protocol
• ไม่มี control / replication
ในภาษาวิทยาศาสตร์:
Conceptual speculation, not operationalizable theory
(Bentov, 1977; Revonsuo, 2010)
⸻
4) แล้ว “เครื่องมือ” ที่ทำให้สภาพแวดล้อมรวน มาจากไหน?
วิเคราะห์เชิงฟิสิกส์ทีละประเด็น
❌ 4.1 Observer effect ≠ consciousness effect
ในควอนตัม:
• observer = เครื่องมือวัด
• การเปลี่ยนผลลัพธ์เกิดจาก interaction
ไม่ใช่จิตของผู้สังเกต
ไม่มีสมการใดใน quantum mechanics ที่:
consciousness → เปลี่ยนค่า physical constant
(Ball, 2018)
⸻
❌ 4.2 Time drift / instrument malfunction
ถ้าเกิดจริง ต้องอธิบายด้วย:
• electromagnetic interference
• thermal noise
• synchronization error
ไม่มีทางเชื่อมกับ “awareness” โดยไม่ละเมิด:
• relativity
• conservation laws
⸻
5) ถ้าจะ “วัดจิตสำนึกจริง” ต้องมีกลไกแบบไหน
ปัจจุบัน มี 3 กรอบหลักที่ เข้าใกล้ที่สุด
⸻
5.1 Integrated Information Theory (IIT)
Giulio Tononi
กลไก:
• จิตสำนึก = ปริมาณข้อมูลที่ระบบรวมได้ (Φ)
• ไม่ใช่คลื่น ไม่ใช่พลัง
• เป็นคุณสมบัติเชิงโครงสร้างของ network
สำคัญมาก:
IIT ไม่อ้างว่าจิตสำนึก “รบกวนฟิสิกส์”
แต่เป็น คุณสมบัติ emergent
(Tononi, 2008)
⸻
5.2 Global Neuronal Workspace (GNW)
Stanislas Dehaene
กลไก:
• ข้อมูล “เข้าพื้นที่กลาง”
• ถูก broadcast ทั่วสมอง
• กลายเป็น conscious access
วัดได้จริงด้วย:
• EEG
• fMRI
• perturbational complexity index
(Dehaene, 2014)
⸻
5.3 Predictive Processing
สมอง = เครื่องคาดการณ์
จิตสำนึก = กระบวนการ minimize prediction error
กลไกทั้งหมดอยู่ใน:
• synapses
• cortical hierarchy
ไม่มีช่องว่างให้ “พลังลึกลับ”
(Friston, 2010)
⸻
6) แล้ว “จิตสำนึกอยู่นอกสมอง” เป็นไปได้ไหม
เชิงวิทยาศาสตร์:
• ยังไม่มีหลักฐาน
• ไม่มี measurable field
• ไม่มี interaction term ในสมการฟิสิกส์
เชิงปรัชญา:
• เป็น metaphysical hypothesis
• ไม่ใช่ scientific mechanism
ต้องแยกให้ชัด:
ความลึกเชิงปรัชญา ≠ กลไกเชิงฟิสิกส์
⸻
7) CIA เกี่ยวข้องตรงไหน (เชิงกลไกเชิงประวัติศาสตร์)
CIA
มีโครงการ MKUltra จริง แต่:
• ศึกษา psychology / drugs
• ไม่ได้วัด consciousness
• ไม่มี apparatus เชิงฟิสิกส์
เอกสาร declassified:
• ไม่มีชื่อ Bentov
• ไม่มี “เครื่องวัด awareness”
(CIA FOIA Archive)
⸻
8.สรุปเชิงกลไก (สำคัญที่สุด)
ประเด็น วิทยาศาสตร์จริง
วัดจิตสำนึกโดยตรง ❌
วัด correlates ✅
จิตสำนึกทำให้ฟิสิกส์รวน ❌
สมอง = ระบบสั่น ✅ (บางส่วน)
Bentov สร้างเครื่องวัด ❌
เรื่อง CIA ❌
⸻
บทสรุประดับลึก
เรื่องของ Bentov ไม่ใช่เรื่องโกหก
แต่เป็น:
• speculative model
• ถูกเล่าต่อแบบ mythologized science
จิตสำนึกยังเป็นปริศนา
แต่ปริศนานั้นกำลังถูกคลี่ด้วย:
• network theory
• information theory
• systems neuroscience
ไม่ใช่ด้วยเครื่องลับที่ทำให้เวลาแตก
⸻
เอกสารอ้างอิง (เชิงวิชาการ)
• Bentov, I. Stalking the Wild Pendulum, 1977.
• Tononi, G. “Consciousness as Integrated Information.” 2008.
• Dehaene, S. Consciousness and the Brain, 2014.
• Koch et al. “Neural correlates of consciousness.” 2016.
• Buzsáki, G. Rhythms of the Brain, 2006.
• Friston, K. “The free-energy principle.” 2010.
• Ball, P. Beyond Weird, 2018.
• CIA FOIA Electronic Reading Room.
⸻
9) แก่นแท้ของปัญหา: “วัดอะไร” กับ “วัดได้อย่างไร”
ข้อผิดพลาดของเรื่องเล่าไวรัลคือการข้ามจากคำว่า measurement ไปสู่ awareness itself
แต่ในเชิงวิทยาศาสตร์ เราแยกชัด:
• State variables: สิ่งที่วัดได้ (ไฟฟ้า, สนาม, สัญญาณ)
• Phenomenology: สิ่งที่ถูกรู้ (experience)
ไม่มีทฤษฎีใดที่อนุญาตให้เครื่องมือ “แตะ phenomenology โดยตรง”
ทุกอย่างต้องผ่าน ตัวกลางทางกายภาพ
(Revonsuo, 2010; Koch et al., 2016)
⸻
10) ชั้นกลไกที่ 1: ไฟฟ้า–แม่เหล็ก–เครือข่าย (ระดับที่พิสูจน์แล้ว)
10.1 สมองคือระบบไฟฟ้า–แม่เหล็ก (จริง)
• กระแสประสาท → สร้าง electromagnetic fields
• วัดได้ด้วย EEG / MEG
• ความรู้ตัวสัมพันธ์กับ spatiotemporal integration
สำคัญ:
สนามแม่เหล็กของสมอง อ่อนมาก
ไม่มีพลังพอจะรบกวนอุปกรณ์ภายนอกหรือ “เวลา”
(Murakami & Okada, 2015)
🔴 ตรงนี้หักล้างโดยตรงกับคำอ้างว่า “เครื่องมือใกล้เคียงรวน”
⸻
11) ชั้นกลไกที่ 2: Information Integration (จุดที่ “ใกล้คำว่า วัดจิตสำนึก” ที่สุด)
11.1 Integrated Information (Φ)
ตาม IIT:
• จิตสำนึก = ระดับการรวมข้อมูลที่ ไม่สามารถแยกย่อยได้
• ไม่ใช่พลัง ไม่ใช่สนาม
• เป็นคุณสมบัติเชิงโครงสร้างของ causal network
กลไกวัด:
• perturb ระบบ → ดูการตอบสนองทั้งระบบ
• คำนวณความซับซ้อนเชิงสาเหตุ
(Tononi, 2008)
⸻
11.2 Perturbational Complexity Index (PCI)
นี่คือ ของจริงในห้องแล็บ
กลไก:
1. กระตุ้นสมองด้วย TMS
2. วัด EEG response
3. คำนวณ complexity
ผล:
• คนหลับลึก / coma → PCI ต่ำ
• คนรู้ตัว → PCI สูง
• ไม่มีผลต่อสิ่งแวดล้อมใด ๆ
(Casali et al., 2013)
📌 ถ้ามี “เครื่องวัดจิตสำนึก” จริง
มันจะหน้าตาแบบนี้
ไม่ใช่อุปกรณ์ลึกลับที่ทำให้เวลาเพี้ยน
⸻
12) ชั้นกลไกที่ 3: Microtubules & Quantum (เส้นแบ่งวิทยาศาสตร์กับการคาดเดา)
12.1 Orch-OR (Hameroff–Penrose)
แนวคิด:
• quantum coherence ใน microtubules
• collapse → moment of awareness
สถานะปัจจุบัน:
• ยังไม่พิสูจน์
• มีปัญหาเรื่อง decoherence time
• ไม่มี experimental confirmation
(Hameroff & Penrose, 2014; Tegmark, 2000)
สำคัญมาก:
แม้ Orch-OR จะ “จริง”
ก็ยังไม่มีกลไกใดทำให้ environmental reality distort
⸻
13) แล้ว Bentov อยู่ตรงไหนในแผนที่นี้
Itzhak Bentov อยู่ตรงนี้พอดี:
• ❌ ไม่ใช่ IIT
• ❌ ไม่ใช่ PCI
• ❌ ไม่ใช่ neuroscience เชิง causal
• ✅ เป็น systems metaphor thinker
Bentov พยายาม:
• ใช้การสั่น (oscillation) เป็นภาษาอธิบายจิต
• เชื่อมชีวภาพ–จักรวาล
แต่:
เขาไม่เคยเสนอ operational definition
และไม่เคยสร้าง measurement protocol
(Bentov, 1977)
⸻
14) วิเคราะห์เชิงกลไก: ทำไม “เรื่อง CIA” ถึงเกิดขึ้นเสมอ
นี่คือ กลไกทางสังคม–จิตวิทยา ไม่ใช่ฟิสิกส์
1. จิตสำนึก = สิ่งที่ควบคุมยาก
2. อำนาจรัฐ = สิ่งที่คนกลัว
3. รวมกัน → suppression narrative
ในทางวิชาการเรียกว่า:
Epistemic anxiety + conspiracy amplification
ไม่มีหลักฐานในเอกสารของ CIA
ว่าเคยสนใจ “เครื่องวัด awareness” เชิงฟิสิกส์
(CIA FOIA Archive)
⸻
15) ถ้าจะ “ทำให้เรื่องนี้จริง” ต้องมีอะไรเพิ่ม (เชิงเงื่อนไขวิทยาศาสตร์)
สมมุติฐาน “เครื่องวัดจิตสำนึก” จะเป็นวิทยาศาสตร์ได้ ต้องมี:
1. นิยาม operational ของ consciousness
2. ตัวแปรวัดซ้ำได้
3. กลไกเชิงสาเหตุ
4. ไม่มีการละเมิดกฎฟิสิกส์
5. replication โดย independent labs
เรื่องในโพสต์ ไม่ผ่านแม้แต่ข้อเดียว
⸻
16) บทสรุปเชิงกลไกระดับลึก (แก่นจริง)
• จิตสำนึก ไม่ใช่สิ่งลึกลับนอกฟิสิกส์
• แต่เป็น emergent property ของระบบซับซ้อน
• วัดได้ทางอ้อม ผ่าน information & causality
• ไม่มีหลักฐานว่า “การรู้ตัว” เปลี่ยนกฎจักรวาล
เรื่องของ Bentov และ CIA คือ:
การเล่าเชิงสัญลักษณ์
ไม่ใช่การค้นพบเชิงกลไก
⸻
เอกสารอ้างอิง (เชิงกลไก)
• Casali et al., “A Theoretically Based Index of Consciousness.” Sci Transl Med, 2013.
• Tononi, G. “Consciousness as Integrated Information.” Biol Bull, 2008.
• Koch et al. “Neural correlates of consciousness.” Nat Rev Neurosci, 2016.
• Buzsáki, G. Rhythms of the Brain, 2006.
• Murakami & Okada, MEG fields, 2015.
• Hameroff & Penrose, “Consciousness in the universe.” 2014.
• Tegmark, “Importance of decoherence.” Phys Rev E, 2000.
• Revonsuo, A. Consciousness, 2010.
• CIA FOIA Electronic Reading Room.
#Siamstr #nostr #quantum